Niegrzeczne zachowanie czy komunikat? Jak rozumieć trudne zachowania dzieci ze spektrum autyzmu

Niegrzeczne zachowanie czy komunikat?
Jak rozumieć trudne zachowania dzieci ze spektrum autyzmu

Każdy rodzic i nauczyciel zna sytuacje, w których dziecko reaguje płaczem, krzykiem, wycofaniem, odmową wykonania polecenia czy nagłą złością. Takie momenty bywają trudne
i często pojawia się pytanie: „Dlaczego moje dziecko tak robi?” lub „Jak powinnam/powinienem zareagować?”. W przypadku dzieci ze spektrum autyzmu warto spojrzeć na zachowanie z innej perspektywy. Zamiast pytać: „Dlaczego dziecko jest niegrzeczne?”, spróbujmy zapytać: „Co dziecko chce nam w ten sposób przekazać?”

Każde zachowanie ma swoją przyczynę

Dzieci ze spektrum autyzmu często doświadczają trudności w komunikowaniu swoich potrzeb, emocji i odczuć. Nie zawsze potrafią powiedzieć: „Jest mi za głośno”, „Nie rozumiem tego zadania”, „Potrzebuję przerwy” albo „Boję się tej sytuacji”. Czasami więc zachowanie staje się jedynym dostępnym sposobem przekazania informacji. Krzyk, płacz, uciekanie od zadania, rzucanie przedmiotami czy wycofanie mogą być komunikatem mówiącym:

– „To dla mnie za trudne”,
– „Potrzebuję pomocy”,
– „Nie wiem, czego się ode mnie oczekuje”,
– „Jestem przeciążony”,
– „Potrzebuję chwili odpoczynku”.

Dziecko nie zawsze „nie chce” – czasem „nie potrafi”

Jednym z najważniejszych elementów wspierania dzieci ze spektrum autyzmu jest zrozumienie różnicy między brakiem chęci a brakiem możliwości. Dziecko może nie wykonywać polecenia nie dlatego, że chce sprzeciwić się dorosłemu, ale dlatego, że:

– nie rozumie komunikatu,
– zadanie jest dla niego zbyt trudne,
– sytuacja jest dla niego nieprzewidywalna,
– doświadcza zbyt wielu bodźców jednocześnie.

Naszym zadaniem nie jest jedynie zatrzymanie zachowania, ale znalezienie jego przyczyny
i nauczenie dziecka bardziej skutecznego sposobu wyrażania swoich potrzeb.

Przeciążenie sensoryczne a trudne zachowania

Wiele dzieci ze spektrum autyzmu inaczej odbiera bodźce z otoczenia. Dźwięki, światło, zapachy, dotyk czy duża liczba osób mogą być dla nich bardzo intensywne. To, co dla dorosłego jest zwykłą sytuacją, dla dziecka może stać się ogromnym wyzwaniem.

W takich momentach dziecko może:
– zasłaniać uszy,
– unikać kontaktu,
– płakać,
– krzyczeć,
– próbować opuścić miejsce, które jest dla niego zbyt trudne.

To nie jest celowe zachowanie „na złość” – to często reakcja organizmu na przeciążenie.

Jak możemy pomóc dziecku?

Wspierająca reakcja dorosłego ma ogromne znaczenie. Warto:
– zachować spokój i mówić prostymi komunikatami,
– zadbać o przewidywalność i stały rytm dnia,
– przygotowywać dziecko na zmiany,
– pomagać mu nazywać emocje i potrzeby,
– uczyć alternatywnych sposobów komunikacji,
– zauważać i wzmacniać pozytywne zachowania.

Bardzo ważne jest również, aby pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Małe kroki, które dla innych mogą wydawać się niewielkie, dla dziecka ze spektrum autyzmu często są ogromnym sukcesem.

Patrzmy głębiej – za zachowaniem zawsze kryje się dziecko

Trudne zachowanie nie oznacza trudnego dziecka. Za każdą reakcją kryje się człowiek, który próbuje poradzić sobie z sytuacją najlepiej, jak potrafi. Rolą dorosłych – rodziców, nauczycieli
i terapeutów – jest pomóc dziecku zrozumieć świat, nauczyć je komunikowania swoich potrzeb
i stworzyć przestrzeń, w której czuje się bezpiecznie.

Bo każde zachowanie jest informacją. Wystarczy nauczyć się ją odczytywać.

Opracowała: mgr Iwona Artemuk